De kansen voelen gestapeld. Opnieuw.
Achthonderd levens. Ruim tweeduizend mensen werden ziek. Dat is de menselijke tol van de huidige opflakkering van het Bundibugyo-ebolavirus in de Democratische Republiek Congo. Het beweegt snel. Het doodt snel. En de afgelopen maanden hebben we geen wapen gehad om dit tegen te houden.
Maar in Groot-Brittannië is een nieuw schot in klinische proeven op mensen terechtgekomen.
De kandidaat, bekend als ChAdOx BDBV, is niet zomaar een medicijn op de plank. Het is een experimenteel vaccin dat specifiek is ontworpen om de Bundibugyo-stam aan te pakken die momenteel de chaos in Afrika veroorzaakt. De Vaccine Group van de Universiteit van Oxford lanceerde het eerste onderzoek op mensen. Ze testen de veiligheid en de immuunrespons.
Waarom standaard Ebola-opnamen hier niet werken
Je vraagt je misschien af waarom we het vaccin niet gewoon gebruiken dat al op de markt is. Degene die duizenden mensen heeft gered tijdens de enorme uitbraak in West-Afrika tussen 2014 en 2016?
Het werkt niet.
Dat bestaande schot richt zich op het Zaïre-ebolavirus. Bundibugyo is een ander beest. Genetische verschillen tussen de twee stammen zorgen ervoor dat het oude vaccin weinig tot geen bescherming biedt tegen deze nieuwe uitbraak. Bundibugyo, voor het eerst gespot in Oeganda in 2007, is een van de zes bekende ebolavirussoorten. Het deelt hetzelfde angstaanjagende DNA: ernstige ziekten, hoge sterftecijfers en het vermogen om gemeenschappen te verwoesten.
Omdat het goedgekeurde vaccin hier niet effectief is, blijven de volksgezondheidsteams achter met het zware werk. Snelle diagnose. Contacttracering. Infectiecontrole. Ondersteunende zorg. Ze wachten op nieuwe medische tegenmaatregelen om de kloof te overbruggen.
“De lancering van dit eerste onderzoek op mensen… is een belangrijke mijlpaal… en het hoogtepunt van een aanzienlijke inspanning.”
– Professor Katrina Pollock
Hoe het nieuwe vaccin werkt
ChAdOx BDBV maakt gebruik van het ChAdOx1-platform. Ja, dezelfde technologie achter het Oxford-AstraZeneca COVID-19-vaccin. Het maakt gebruik van een adenovirus van de chimpansee om de genetische code voor het virus aan ons immuunsysteem af te geven.
Het doel? Train het lichaam om Bundibugyo te herkennen voordat het de kans krijgt om toe te slaan.
In eerste instantie nemen 50 gezonde vrijwilligers deel aan deze fase I-studie. De vraag is simpel: is het veilig? Stimuleert het een sterke immuunrespons?
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft de uitbraak in Congo op 17 mei uitgeroepen tot een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang. Sindsdien is de uitbraak snel geëscaleerd. Medische experts hebben moeite om het in bedwang te houden. Professor Teresa Lambe, hoofdwetenschappelijk onderzoeker van het onderzoek, merkte op dat het kandidaat-vaccin in slechts 57 dagen na die noodverklaring werd ontwikkeld.
“Ons team heeft onvermoeibaar gewerkt… om te laten zien hoe samenwerkingspartnerschappen een snelle reactie mogelijk kunnen maken.”
– Professor Teresa Lambe
Wat gebeurt er daarna
Fase I-studies zijn klein. Ze gaan eerst over veiligheid. Als de vijftig vrijwilligers het vaccin goed verdragen en hun immuunsysteem reageert zoals verwacht, stopt het onderzoek niet.
Verdere studies zouden waarschijnlijk evalueren of het schot mensen daadwerkelijk beschermt tijdens toekomstige uitbraken. Het is geen garantie. Het is een mogelijkheid.
De huidige situatie in de Democratische Republiek Congo blijft zorgelijk. Zonder een bewezen vaccin vertrouwen gemeenschappen op het gebruikelijke grimmige instrumentarium van inperking. Maar dit proces, begonnen in Groot-Brittannië terwijl er mensen sterven in Congo, biedt een sprankje hoop. Een nieuw hulpmiddel in de doos.
Het beweegt zich langzaam door de wetenschap. Maar in een noodgeval zijn 57 dagen een eeuwigheid.
Zal het werken? We zullen het pas zeker weten als de gegevens binnen zijn. Maar voor het eerst hebben we een gerichte opname die rechtstreeks gericht is op de specifieke soort die door Afrika scheurt.
De rest wacht. En kijken. En hopen.
