Tarczyca, mały organ w kształcie motyla znajdujący się na szyi, jest centralnym regulatorem metabolizmu organizmu. Kiedy szaleje, wytwarzając za dużo lub za mało hormonu tarczycy, powoduje to różne stany: nadczynność tarczycy (nadczynność tarczycy) i niedoczynność tarczycy (niedoczynność tarczycy). Zaburzenia te dotykają miliony ludzi, zwłaszcza kobiet, a zrozumienie różnic ma kluczowe znaczenie dla terminowej diagnozy i skutecznego leczenia.
Co powoduje zaburzenia równowagi tarczycy?
Nadczynność tarczycy występuje, gdy tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów, przyspieszając procesy metaboliczne. Częstą przyczyną jest choroba Gravesa-Basedowa, choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy stymuluje nadmierną produkcję hormonów. Inne przyczyny to guzki tarczycy lub zapalenie.
Niedoczynność tarczycy występuje, gdy tarczyca nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów, co spowalnia metabolizm. Najczęstszą przyczyną jest choroba Hashimoto, kolejna choroba autoimmunologiczna, w której organizm atakuje własne komórki tarczycy.
Częstość występowania niedoczynności tarczycy jest znacznie większa niż nadczynności tarczycy: u około 5% populacji USA diagnozuje się ją po 12. roku życia, w porównaniu z 1 na 100 nadczynności tarczycy. Szczególnie podatne są kobiety w wieku powyżej 60 lat, przy czym szacuje się, że u 1 na 8 osób w ciągu życia wystąpi choroba tarczycy. Wywiad rodzinny, narażenie na promieniowanie, poziom jodu i istniejące choroby autoimmunologiczne, takie jak cukrzyca typu 1, mogą również zwiększać ryzyko.
Rozpoznawanie objawów
Objawy tych schorzeń są często subtelne, ale mogą mieć znaczący wpływ na jakość życia.
Niedoczynność tarczycy objawia się:
- Zmęczenie i letarg
- Przyrost masy ciała pomimo braku zmian w diecie
- Sucha skóra i łamliwe paznokcie
- Zaparcie
- Skurcze mięśni
- Depresja
Nadczynność tarczycy wręcz przeciwnie objawia się:
- Przyspieszone bicie serca i kołatanie serca
- Niezamierzona utrata wagi
- Niepokój i drażliwość
- Nietolerancja pocenia się i ciepła
- Trudności ze snem
- Osłabienie mięśni
Warto zauważyć, że zmiany masy ciała są często najbardziej zauważalne, ale mogą być mylące. Przyrost masy ciała w przypadku niedoczynności tarczycy może wiązać się ze zmniejszoną aktywnością wynikającą ze zmęczenia, natomiast utrata masy ciała w przypadku nadczynności tarczycy niekoniecznie jest zdrowa – często towarzyszy jej wyniszczające zmęczenie.
Opcje diagnozy i leczenia
Diagnoza zwykle obejmuje proste badanie krwi w celu pomiaru hormonu tyreotropowego (TSH), tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3).
- Wysokie TSH wskazuje na niedoczynność tarczycy, ponieważ przysadka mózgowa pracuje w godzinach nadliczbowych, aby stymulować niedoczynność tarczycy.
- Niskie TSH wskazuje na nadczynność tarczycy, co oznacza, że tarczyca już produkuje nadmierną ilość hormonów.
Aby wykluczyć guzki lub raka, mogą być konieczne dalsze badania, takie jak USG lub biopsja.
Metody leczenia różnią się w zależności od schorzenia:
- Niedoczynność tarczycy zwykle leczy się syntetycznym hormonem tarczycy (lewotyroksyną), przyjmowanym codziennie przez całe życie. Dostosowanie dawkowania jest powszechne w celu utrzymania stabilnego poziomu hormonów.
- Nadczynność tarczycy można leczyć lekami na tarczycę (metimazolem lub propylotiouracylem) w celu zmniejszenia produkcji hormonów. W niektórych przypadkach może być konieczna terapia jodem radioaktywnym lub operacja (częściowa lub całkowita tyreoidektomia). Radiojod może czasami posunąć się za daleko, powodując niedoczynność tarczycy, która wówczas wymaga hormonalnej terapii zastępczej.
Wniosek
Choroby tarczycy, niezależnie od tego, czy są nadczynne, czy niedoczynne, mają znaczący wpływ na zdrowie. Rozpoznawanie objawów, szybka diagnoza i przestrzeganie przepisanego leczenia są niezbędne do leczenia tych schorzeń i poprawy samopoczucia. Wczesna interwencja nie tylko łagodzi objawy, ale także zapobiega długotrwałym powikłaniom.
