De schildklier, een kleine vlindervormige klier in uw nek, is een centrale regulator van de stofwisseling van uw lichaam. Wanneer het niet goed functioneert en er te veel of te weinig schildklierhormoon wordt geproduceerd, leidt dit tot verschillende aandoeningen: hyperthyreoïdie (overactieve schildklier) en hypothyreoïdie (traag werkende schildklier). Deze aandoeningen treffen miljoenen mensen, waarbij vrouwen onevenredig zwaar getroffen worden. Het begrijpen van de verschillen is van cruciaal belang voor een tijdige diagnose en effectieve behandeling.
Wat veroorzaakt een onbalans in de schildklier?
Hyperthyreoïdie ontstaat wanneer de schildklier overproductie van hormonen veroorzaakt, waardoor metabolische processen worden versneld. Een veel voorkomende oorzaak is de ziekte van Graves, een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem overmatige hormoonproductie stimuleert. Andere oorzaken zijn onder meer schildklierknobbeltjes of ontstekingen.
Hypothyreoïdie treedt daarentegen op wanneer de schildklier niet voldoende hormonen produceert, waardoor de stofwisseling wordt vertraagd. De meest voorkomende oorzaak is de ziekte van Hashimoto, een andere auto-immuunziekte waarbij het lichaam zijn eigen schildkliercellen aanvalt.
De prevalentie van hypothyreoïdie is aanzienlijk hoger dan die van hyperthyreoïdie: ongeveer 5% van de Amerikaanse bevolking wordt na de leeftijd van 12 jaar gediagnosticeerd, vergeleken met 1 op de 100 met hyperthyreoïdie. Vooral vrouwen boven de 60 zijn gevoelig; schattingen suggereren dat 1 op de 8 tijdens hun leven een schildklieraandoening zal krijgen. Familiegeschiedenis, blootstelling aan straling, jodiumniveaus en bestaande auto-immuunziekten zoals diabetes type 1 kunnen ook het risico verhogen.
De symptomen herkennen
De symptomen van deze aandoeningen zijn vaak subtiel, maar kunnen de kwaliteit van leven dramatisch beïnvloeden.
Hypothyreoïdie manifesteert zich als:
- Vermoeidheid en traagheid
- Gewichtstoename ondanks geen verandering in dieet
- Droge huid en broze nagels
- Constipatie
- Spierkrampen
- Depressie
Hyperthyreoïdie presenteert zich daarentegen met:
- Snelle hartslag en hartkloppingen
- Onbedoeld gewichtsverlies
- Angst en prikkelbaarheid
- Zweten en hitte-intolerantie
- Moeite met slapen
- Spierzwakte
Met name de gewichtsveranderingen zijn vaak het meest opvallend, maar ze kunnen misleidend zijn. Gewichtstoename bij hypothyreoïdie kan in verband worden gebracht met verminderde activiteit als gevolg van vermoeidheid, terwijl gewichtsverlies bij hyperthyreoïdie niet noodzakelijkerwijs gezond is; het gaat vaak gepaard met slopende vermoeidheid.
Diagnose- en behandelingsopties
De diagnose omvat doorgaans een eenvoudige bloedtest die de niveaus van het schildklierstimulerend hormoon (TSH), thyroxine (T4) en triiodothyronine (T3) meet.
- Hoge TSH duidt op hypothyreoïdie, omdat de hypofyse overwerkt om een traag werkende schildklier te stimuleren.
- Lage TSH duidt op hyperthyreoïdie, wat betekent dat de schildklier al overproductie van hormonen aan het maken is.
Verdere tests, zoals echografieën of biopsieën, kunnen nodig zijn om knobbeltjes of kanker uit te sluiten.
Behandelingsbenaderingen verschillen afhankelijk van de aandoening:
- Hypothyreoïdie wordt gewoonlijk behandeld met synthetische schildklierhormoonvervanging (levothyroxine), die levenslang dagelijks wordt ingenomen. Dosisaanpassingen zijn gebruikelijk om stabiele hormoonspiegels te behouden.
- Hyperthyreoïdie kan worden behandeld met schildkliermedicijnen (methimazol of propylthiouracil) om de hormoonproductie te verminderen. In sommige gevallen kan radioactieve jodiumtherapie of een operatie (gedeeltelijke of volledige thyreoïdectomie) noodzakelijk zijn. Radioactief jodium kan de slinger soms te ver laten zwaaien, waardoor hypothyreoïdie ontstaat waarvoor hormoonvervanging nodig is.
Het eindresultaat
Schildklieraandoeningen, of ze nu overactief of te weinig actief zijn, hebben een aanzienlijke invloed op de gezondheid. Het herkennen van symptomen, het zoeken naar een snelle diagnose en het volgen van de voorgeschreven behandeling zijn essentieel voor het beheersen van deze aandoeningen en het verbeteren van het welzijn. Vroegtijdig ingrijpen verlicht niet alleen de symptomen, maar voorkomt ook complicaties op de lange termijn.
